BOZKARGA EFSANE-MİT-DESTAN,SİTE İNDEX Medusa efsanesi: Tecavüz kurbanının canavara dönüştürülmesi

Medusa efsanesi: Tecavüz kurbanının canavara dönüştürülmesi



Paylaşın

Güçlü bir kadının tecavüze uğraması, şeytanlaştırılması, ardından da ataerkil toplum tarafından katledilmesi: Antik bir efsaneden ziyade modern bir gerçekliğe denk düşüyor. 

Floransa’daki Uffizi Galerisi’nin saygın duvarlarında asılı duran Caravaggio’nun, kaygan bukleleri olan kadınsı bir yaratığı betimleyen bir tablosu var. Konusu o kadar heybetli ve ürkütücü ki, 16. yüzyıl şairi Gaspare Murtola bir keresinde bunun hakkında şöyle yazmıştı: “Kaçın, çünkü gözleriniz hayretten donarsa, sizi taşa çevirir.” Çıplak dişleri, kıvranan yılanlardan oluşan bir yelesi ve kopmuş bir kafası hâlâ kanlar içinde olan yaratık, bedensizliğini fark ettiği anda yakalanır ve o, elbette Medusa’dır.

Mitlerin ateş ve taşta dövüldüğü erken Batı uygarlığının günlerinden beri, toplum antik Yunan hayal gücüne hayran kaldı. Tanrıların, Titanların ve devlerin hikayeleri çocukların masallarını doldururken, çeşitli mitolojik canavarlar büyük ekranda izleyicileri büyüledi. Ancak hiçbir kadın karakter, erkekleri bir bakışta taşa çevirebilen canavar Medusa kadar popüler değildir.

The Powerpuff Girls’teki dar kafalı kötü adamdan UB40’ın hit şarkısı “Madam Medusa”daki Birleşik Krallık Başbakanı Margaret Thatcher için sert bir metafora kadar, Medusa efsanesi çağdaş pop kültüründe varlığını sürdürüyor. Son yirmi yıldır, karakter sinemada çoğunlukla çekici bir biçimde sürekli olarak yeniden ortaya çıktı: Natalia Vodianova, Clash of the Titans’ın 2010’daki yeniden çevrimine ciddi bir süper model gücü katarken, Uma Thurman Percy Jackson and the Olympians’ta özellikle baştan çıkarıcı bir figür çizdi: Yıldırım Hırsızı . Versace Evi bile, ikonik logosunun kalbine güzel (lanet öncesi) versiyonu yerleştirerek Gorgon’dan ilham aldı. Orada uzun süre kilitli, Yunan anahtarlarından oluşan bir halkayla çevrili oturuyor.

1523289853467-filing_images_8c1e31fca80c-1
PERCY JACKSON AND THE OLYMPİANS: THE LİGHTNİNG THİEF FİLMİNDE UMA THURMAN MEDUSA ROLÜNDE.

Yunan mitolojisinin diğer figürlerinden farklı olarak, çoğumuz Medusa’yı tanıyoruz – efsanesinin ayrıntılarını hatırlayamasak bile. Hızlı bir karakter taslağı, yılanları, ölümcül gözleri ve yıkım zevkini içerebilir. Edebiyat ve Büyülenme adlı kitabında Sibylle Baumbach , mitin, kısmen, genellikle tehlikeli kadın baştan çıkarma etrafında dönen büyük büyülenme anlatılarına yönelik artan iştahımız sayesinde varlığını sürdürdüğünü savunuyor . Medusa artık “sarhoşluğun, taşlaşmanın ve cezbedici çekiciliğin çok modlu bir görüntüsüdür”.

Antik dünyada Medusa eşit derecede çok boyutluydu. İlk vazolar ve oymalar, onun bir Gorgon olarak doğduğunu gösteriyor, ancak bu yavaş yavaş değişti. Onun köken hikayesini edebiyatta ilk doğru bir şekilde araştıran, MS 8 dolaylarında Metamorfozlardaki dönüşümünü detaylandıran Romalı şair Ovid’di. Güzelliği, kutsal Athena tapınağında ona tecavüz etmeye başlayan deniz tanrısı Poseidon’un dikkatini çekti. Tapınağına yapılan saygısızlığa çok öfkelenen Athena, Medusa’yı yüzüne bakanları taşa çevirebilecek ölümcül bir kapasiteye sahip bir canavara dönüştürdü.

Bununla birlikte, efsanenin popüler yeniden anlatımları, daha sonra ne olacağına ve Perseus’un başrolde olduğuna odaklanır. Yarı tanrı Seriphos kralı Polydectes tarafından Medusa’nın başını geri getirmek için gönderilir. Perseus, gözlerini korumak için yansıtıcı bir bronz kalkan kullanarak Medusa’nın başını keser ve kanatlı bir at olan Pegasus’u kopmuş boynundan serbest bırakır. Perseus, düşmanlarını savaşta yenmek için ürkütücü bakışlarını kullandıktan sonra, Gorgon’un kafasını kalkanının korumasında sergileyen Athena’ya verir. Bu erkek merkezli kahraman anlatısı sayesinde Medusa, canavarlığın kısaltması oldu.

1523289904249-007665D1V1
MEDUSA BAŞLI MOZAİK ZEMİN, YAKLAŞIK MS 115-150, LOS ANGELES, J. PAUL GETTY MÜZESİ’NİN İZNİYLE.

Yunan antik çağına geri dönersek, Medusa hem öldürme hem de kurtarma gücüne sahip güçlü bir güçtü. Heykeltıraşlar ve ressamlar Medusa başını kötü ruhları kovmak için apotropik bir sembol olarak kullanırlardı. Ama trajik güzelliği daha da ilham vericiydi. Medusa’nın vahşi, yılansı buklelerinin rüzgarda uçuşan bukleler olarak betimlendiği Getty’de sergilenen Roma mozaik zeminini alın, taşlaşmış bakışları zarifçe dönmüş bir kafa. Başı, eşmerkezli dairelerden oluşan bir kalkanla dengelenmiş koruyucu bir tılsım olan mozaiğin ortasından dışarı bakıyor. Kesinlikle canavardan çok ilham perisi olduğu sayısız başka örnek de var 

Rönesansla birlikte bu gizem, yerini korkunç farklılıklara bıraktı. Cellini’nin 1554 bronz heykeli, muzaffer bir Perseus’u vücudunun üzerinde ayakta dururken tasvir ediyor, kopmuş başı havada tutuluyor. Oyunda siyaset vardı: Cellini’den, Medici ailesinin Floransa halkı üzerindeki gücünü yansıtmanın bir yolu olarak, Medusa’yı öldürmek için gönderilen Zeus’un oğlu Perseus’un kahraman anlatısını kullanması istenmişti. Diğer sanatçılar da aynı şeyi yaptı: 1598’de Caravaggio, kabus gibi törensel kalkanını boyadı. O da Medicilerin hayranlığını kazanacak bir parça istiyordu; bu yüzden Medusa’yı fethedildiği anda tasvir ederek, güçlü gücünü izleyiciye aktardı.

Fransız Devrimi’ne hızlı ilerleyin ve bir süreliğine Medusa değişim için bir güç haline geldi. Jakoben isyancılar onu , şeytani sembolü düzenin altını oymak için bir araca dönüştürerek “Fransız Özgürlüğü”nün bir amblemi olarak sergilediler . Bu arada, Percy Bysshe Shelley gibi Romantikler, diğer 19. yüzyıl temsillerinin çok ötesine geçti. Şair, Uffizi’ye yaptığı ziyaretten o kadar etkilenmişti ki, Medusa’yı bir korku sembolü yapan ataerkil çerçeveyi bozarak bir haraç kaleme aldı. Korkunç ve aşağılayıcı erkek bakışlarından kurtulduğumuzda, Medusa’nın “zarafetini” ve “zırhlı ışıltısını” geri kazanabiliriz, onu bir kez daha insansı hale getirebiliriz.

1523289940689-Perseus_Benvenuto_Cellini_2013_Şubat

Medusa’nın yanlış anlaşıldığını düşünen tek kişi Shelley değildi. Feminist teorisyen Hélène Cixous, 1975 tarihli The Laugh of the Medusa adlı manifestosunda , erkeğin Medusa’nın korkunç mirasını kadın arzusu korkusuyla yarattığını iddia eder. Eğer “Medusa’ya doğrudan bakmaya” cesaret ederlerse, “öldürücü olmadığını, güzel olduğunu ve güldüğünü” göreceklerini iddia etti. Cixous, kadınların deneyimlerini belgeleyerek, kadın bedenini bir tehdit olarak gösteren cinsiyetçi önyargıları yıkabileceklerini yazdı. Yüzyıllarca süren sessizliğin ardından tecavüz kültürüyle ilgili konuşmalar Medusa’nın sesini yeniden canlandırmaya başladı.

Cixous’un manifestosunun neden her yerde yankı uyandırdığını anlamak kolay. Ataerkil bir toplum tarafından tecavüze uğrayan, şeytanlaştırılan ve ardından katledilen güçlü bir kadının hikayesi mi? Modern bir gerçeklikten çok eski bir efsane gibi görünüyor. Bilgin Elizabeth Johnston’ın Kasım 2016’daki Atlantik makalesi “Orijinal ‘Kötü Kadın”da belirtildiği gibi, Medusa’nın son seçim döngülerinde yeniden ortaya çıkma şekli, kadın düşmanlığının yaygınlığına da işaret ediyor: Angela Merkel, Theresa May ve Hillary Clinton, hepsi aldı Son zamanlarda Medusa tedavisi, özellikleri kanlı, kopmuş kafaların üzerine bindirildi. Hatta popüler bir karikatürde, bir Perseus-Trump’ı, seçimdeki rakibinin kafasını sallayarak gösteriyor.

Kadınları susturmak söz konusu olduğunda, Batı kültürünün binlerce yıllık pratiği var. Ve bu sürenin büyük bir bölümünde, Medusa, Johnston’ın yazdığı gibi, “erkek otoritesi kadın failliği tarafından tehdit edildiğini hissettiğinde somutlaşarak” sürekli olarak kadın liderleri “şeytanlaştırmak” için kullanıldı.

Medusa’nın değişen yüzlerinden net olarak anlaşılan şey, onun efsanesinin evrensel bir gerçeği olmadığıdır. Güzel kurban, canavarca kötü adam, güçlü tanrı – o bunların hepsi ve daha fazlası. Belki de onu sonsuz bir hayranlık kaynağı yapan bu değişken doğasıdır. O, bir bakıma, hem korku hem de arzunun ortak yansımalarının yeridir: aynı anda hem kadınların öfkesinin bir sembolü hem de intikam almak istediği ataerkil güçler tarafından cinselleştirilmiş bir figür.

3 thoughts on “Medusa efsanesi: Tecavüz kurbanının canavara dönüştürülmesi”

YORUM YAPINIZ

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.